Sex and gender domino

April 2015 is for trans* and intersex human rights in Europe a rather fortunate month. On the legal level that is. It still rains trans murders and suicides, not to speak of other atrocities. Which – cynically maybe – show precisely what we need that legislation for.

I want  your attention for two cities in two countries for two different important advances. The first town is Valletta, on Malta. The other is Geneva in Switzerland. And then for two more where no less important stones fell in Oslo, Norway and Strasbourg, France. Continue reading

Trans*, health and human rights

Trans people are seriously disadvantaged by not having accessible trans specific health care. As by not being able to access regular health care because of transphobia and discrimination. Vreerwerk keeps writing and talking about trans health and trans* people’s access to health care. Be it general health care or trans specific. With much discrimination – whether out of ignorance or willingly – trans people are disadvantaged.

Traditionally and unjustly, legal recognition issues and health trans(ition) related health care are strongly coupled.

We can show how to argue your case using human rights always is being forgotten or submitted to extraordinary requirements to be able to access health care, Vreerwerk offers lectures and workshops – live and on te web – in gaining a human rights background to patients’ rights, to getting your collective health rights.

Vreerwerk has experience in analysing the health rights situation for trans* and intersex people and can help people to advocate for their human rights with regard to good health care that does not discriminate. We are experienced in writing alternative health care standards and have been asked more than once to look at existing practices and advise on them.

We can show how to argue your case using human rights. Central questions here are:

  • What do human rights say about health care?
  • What is there on gender identity and expression in human rights?
  • What is “good health care” from a human rights perspective?
  • What systems and recommendations are there?
  • What should be in the package and why?
  • How to build local solutions?

Want to know more? Want to hire us? Mail

June 10 start of online training

On June 10 we will start the next online training “Fighting for trans* and intersex equality through human rights”. In five bi-weekly two hour webinars you will get information on the following themes:

  • Human rights systems, global and regional
  • Conventions, charters, courts. Selected cases, important wins
  • Trans & Intersex rights & issues, Yogyakarta Principles
  • Threats and opportunities
  • International Civil Society Organizations, local implementation, queer critique

You will learn how to use mostly the UN system and the European human rights system to influence the national government on implementing obligations they accepted by acceding to human rights treaties.

We will work with both material at hand and look forward to opportunities and obstructions for getting our rights realised. We will look at what can be done with existing material for local implementation and at the same time see that human rights are not a universal solution and have some inherent problems also.

The training comes at €150 (incl. VAT) for individual activists. If you come as a (funded) organization, the tariff is double to enable less well-off activists to participate. If this is still problematic, do send an e-mail and we’ll figure out a solution.

For more detailed info or alternatively participating in a live training, see this page. For registration or questions best send an e-mail to

Trans kids need support not diagnosis

October 19, 2013 is the international day on the depathologisation, declaring not a disorder but a positive diversity, of trans people. And because of high level developments in the World Health Organisation, that is responsible for revising the International Classification of Diseases, that is used for understanding what is a sickness, a disease, a disorder – be somatic or psychological. This is a global Classification – unlike the DSM that is still mostly US based but having a wider use. Here in NL psychologists use it, health insurers use it. For adolescents and adults there is a positive change going on, although the battle is not yet won. Because of this last issue, introducing a diagnosis for children, and 2014 being a decisive year for the new ICD, the pathologisation of trans children has been chosen as the theme for this year.

Stop Pathologizing Gender Diversity in Children

The suggestion for a theme usually comes from Spain where the campaign started in 2009. It was the time that the process to change the DSM started and they started to create global awareness for the changes. After all: the DSM still declares trans* people having a mental health problem. And when the process to change the ICD got under way, this had been taken into the campaign. Nowadays a strong focus of advocacy for trans health lies in getting a good description in the ICD-11. Since that will be decisive for how many people in the medical and political world will see us. If trans people are not (mentally) ill, but instead suffer from society, we will be taken more seriously. So that is why today and why the theme.

What is today about?

I will first define the situation: gender kids are not welcome as who they are, most learn to hide very early in life. I have recent data from the UK on that. Next I will give an overview of several developments in the social and the medical world. I will focus on how the big international classifications that are in use. By that I mean the infamous Diagnostic Statistical Manual of menatl disorders (DSM, version 5) of the American Psychiatric Association (APA)  and the global, more responsible International Classiication of Diseases (ICD, version 10) of the World Health Organisation (WHO). Developments there are going in the wrong direction. And that has pretty much to do with it being children and with queerphobia.

Also I will give an update on developments in the Netherlands; what support is there, how are parents reacting? What does the clinic do? What would be good ways to advance our case for gender freedom?


To start with trans*: this is not just transgender in the transitioning variant. It can surely mean transgressing gender norms, being and behaving gender non conforming. Because trans* is who trans* does. In a way many of you are also trans*: you do trans*, you transgress gender norms. Don’t come to me “Hey, but I’m fine with my body”. That is just one version of gender diversity, of trans*. Being trans* does not require gender dysphoria or gender incongruence or however you call it. And trans* is not just identity, it is also expression. Since so much what we all gay or lesbian or bi, is more gender expression than sexual orientation or gender identity.

So trans* can be anything non gender conforming. And acceptance for that already is quite low for kids. While the Netherlands may be relatively tolerant of it, and many young parents seem to be, recent UK data show that also the seemingly more accepted tomboy behaviour of girls and non apparent trans boys is not really accepted. Non-apparent then stands for people who later in life tell to be trans already from early on but didn’t tell anybody back then.


And by kids I mean children before puberty hits them, which roughly mean between 10 and 12 years old. Usually one says: puberty starts with Tanner stage 2. Then physical changes start appearing. In the Netherlands that gets ever earlier, and in several other countries also.

Although it is a generally accepted idea that children change, that change and development are the core phenomena of a child’s life, many implicit norms govern this period. A good example is that there is an Amsterdam kindergarten where children of many gay and lesbian parents spend their day. The personnel are very happy with the lesbian and even more with the gay parents. However all the kids are neatly divided in boys and girls and treated differently. I think this has much to do with idea that being gay and lesbian is seen as only a relationship thing, a sexuality thing, something private. Gays can be great parents also! But this goes completely beyond the point that so much is gendered behaviour, based on gender identity and/or expression.

Sterlisation is for cats, not for me

Sterlisation is for cats, not for me


 It is clear that the Committee that manages the chapters relevant to trans people is convinced gender identity issues must be relabeled en get a different position. The name is in the process of being changed from “Gender Identity Disorder” to “Gender Incongruence”. A mismatch between body and felt identity. That is better already, better also than Gender Dysphoria. But:

  1. Why must there be such a diagnosis? The gender identity is not wrong, just different.
  2. Being non trans*, the default situation of being cisgendered, still is the definition of Normal
  3. A new diagnosis is being introduced that concerns trans* children. So a child living differently is still bad, wrong

It is the WHO that decides through scientific research what is to be considered a sickness, illness or disorder. Everything health related is in their remit. For the description of diseases etc. there is the International Classification of Diseases, ICD for its abbreviation. It is going to version 11 now, after the longest time between versions. ICD-10 is from 1990 and got in to function in 1994. Since 20 years is a long long time, the changes will be drastic, and many things will change: biomedical sciences have advanced enormously and everything may be streamlined more than before. So it will also be in things transgender related.

But the WHO is not only purely scientific and apolitically health care related. LGBTI issues face enormous contention from the usual suspects of human rights refusers for LGBTI people: the Vatican, the African group Russia and some consorts, several countries united in the Organisation for Islamic Cooperation. Recently there was to be a discussion about discussing LGBTI health issues and the issue got removed form the agenda thanks to pressure from these countries. For now the tendency within WHO is to declare it a technical issue and remove it from the agenda because of too fierce resistance.

Trans identity issues are now going from the horrible: Gender Identity Disorder” to most probably “Gender Incongruence”. The DSM 5, that American horrible psychiatric classification uses gender dysphoria. Incongruence is the least harmful term of the three, but still does not take its departure in gender diversity with all gender identities equally valid. So tis still not good. Gender dysphoria means one has lots of stress, anxiety, depression because of ones trans identity. Which is another case of wrong angle: it is not the identity in itself that causes so much trouble, it is how the world reacts and how one learns to look at it. And you know already quite young if it is OK to live like you feel. Which is why many trans people only come out later in life. Lucky the people who have enough to support to come out young. And can more or less freely develop their identities.

Gender Incongruence only means that your body and your identity do not match, are not congruent. But that still is not good enough of course. It is doable and better than dysphoria, but still.

The bad new thing for this Classification is that suddenly trans kids*, those who are not adolescents, the K-12 kids, need a separate, autonomous diagnosis of their Gender Incongruence. It will then be called, gender incongruence in children. But there are a couple of strange or incorrect things with this.

An important detail to add is that the proposal is to have the diagnosis onl apply to those children with severe complaints. Not every kid with a non traditional gender expression would fall under it. Only those whith “severe incongruence” as I imagine the wording might be. The fear for gendernon conforming behaviour seems to lessen in these circles. because they aslo say this with adults adn adolerscents, lready in the DSM-5.

First and foremost: they are sort of de-pyscho-pathologising adults. Because adults will be in a separate chapter for gender identity stuff, or in a chapter on sexual health. Not any more in the current chapter (F.64) of mental and behavioural disorders. But since children below puberty cannot get puberty blockers, there is nothing medical with them, so diagnosing them is diagnosing their – changing and developing – identity, means putting them with mental health issues.

When there is nothing medical, there is no need for diagnosing. So it is irrelevant. Surely since psychosocial support can be arranged through already existing constructions. This way a new class of experts and of treatment will be created. And once created, a specialism doesn’t want to close down.

Situation of trans kids according to research

Since this is all about trans* kids, it would be good to know a bit more about how they live, what their problems are. The problem is: there is only very little research in this. And most comes form the medical/psychiatric division of society. Not only that, it comes from researchers with a strong agenda for normalization. A name to remember in this is Kenneth Zucker from Toronto. In Berlin, Germany there is professor Klaus Beyer working with trans* kids who also has clearly non respecting ideas. Don’t get your kids to the Charité hospital in Berlin if they are queer.

The problem with Zucker and his pal Richard Green is their disrespect for the autonomy of trans people. Green is the author of “The sissy-boy syndrome”. He is Zucker’s predecessor and together they try to make a strong case for reparative therapy. This means: attempt to -de-transgender the kids, to un-gay them. Because gay and trans is Wrong. And trans is worse than gay (that is at lest within the gender binary). In the Netherlands people like these do not work at the gender clinics, but they might run loose as independent psychiatrists. Which might be even more dangerous: if the parents don’t know about the gender clinic’s youth program or better about Transvisie Zorg, the child might suffer much.

Natacha Kennedy

Natacha Kennedy

From recent UK research by Natacha Kennedy we know that of the respondents to an online survey most were ‘non apparent” trans kids. That is: they felt different already early in life but came out far later because they knew it was not considered a good thing to be trans. Already at age 8 the social radar of all children is god enough to realize this. There is no majority of one type of trans* in this research: the respondents have come out as cross dressers, transgender, genderqueer, mixed gender. The consequence of this feeling already quite young to be apart, different form the others leads to the feeling of not being able to live as one wants, to invest a lot in a gender identity that is not one’s own.

That does not have to contradict our cherished idea that gender is doing. It appears many people who live one thing, slurp, suck in what they are actually more interested in. To quote Butler in this: “Femininity is thus not the product of a choice, but the forcible citation of a norm, one whose complex historicity is indissociable from relations of discipline, regulation, punishment.” (Bodies that matter). Anyone wonder about the appearance of “gender dysphoria” then?

This nonrecognition of gender diversity is something seemingly universal. Surely here in the Netherlands the idea of gender expression is not very developed in general discourse.

transvisie zorg


So what is there in support? As it is said the Netherlands is doing very well in medical support for adolescents, the question of course is: what is there for the young one? Well, there is support from Transvisie Zorg that have a social worker and a sexologist who see the parents, visit schools, talk to schools, see the kids if they want. Most of their work is with the adolescents, but a growing number of parents call for support. Their list of visited schools grows at 40 schools per annum!

The most common phenomenon roughly from 10 on, is bullying. More girlish boys than boyish girls get bullied. However every school got protocols against bullying. When talking with schools Transvisie points at bullying and the need prevent this, but it is mostly up to the kid and their parents to go to school and tell the staff they get bullied.

 And then there is the gender clinic that gives “temporary” diagnoses. Precisely in the idea the ICD want s to have that diagnosis: to make it easier to enroll in the adolescent program. How good the support is, depends very much on the quality and opinions of the psychologist.

Brief genderkenning aan Kamercommissie

Onderstaande brief is vandaag namens en Vreerwerk de deur uitgegaan naar de vaste Kamercommissie Veiligheid en Justitie die totenmet volgende week donderdag 13 december vragen aan het departement mag sturen  voor verbetering van het wetsontwerp voor de Nederlandse wet op de gendererkenning (geslachtswijziging)

Leden van de Vaste Kamercommissie voor Justitie


Kopie aan:
Woordvoerders LHBT-emancipatie


Wijziging van 1:28 BW en de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens aangaande wijziging van de geslachtsvermelding in de geboorteakte (33351)

Geachte leden van de Vaste Kamercommissie voor Justitie,

U kunt tot en met donderdag 13 december as. schriftelijke inbreng leveren voor het wetsvoorstel voor wijziging van de geslachtsregistratie in de geboorteakte (art. 1:28 BW, nummer 33351) van staatssecretaris Teeven. In deze brief van Vreerwerk en doen wij u enige aandachtspunten toekomen die u in uw inbreng kunt gebruiken.

Als experts in zaken van transgenders en persoonlijke zelfbeschikking richten wij ons tot u met advies voor uw fractie met betrekking tot het in te nemen standpunt over het voorliggende voorstel tot wijziging van de wetgeving voor de wijziging van de geslachtsregistratie.

Wij zijn verheugd dat er na alle jaren “strijd” om zo ver te komen, nu eindelijk een wetsvoorstel bij de Kamer ligt. In 2008 waren wij, destijds namens het Transgender Netwerk Nederland, betrokken bij de ideeën voor het eerste ontwerp van dit wetsvoorstel. Inhoudelijk waren er bij het ministerie van Justitie weinig bezwaren aan een benadering die strookt met de Yogyakarta Beginselen, die een ook door de Nederlandse regering erkende toespitsing vormen van internationale mensenrechtenwetgeving en filosofie op het gebied van homoseksualiteit, biseksualiteit, transgender en interseks.

Het voorliggende voorstel #33351 neemt een enorme barrière weg voor de erkenning van de gevoelens van transgender personen in Nederland. Evenwel blijft er nog een aantal verbeterpunten over die wij verder in deze brief aangeven.


Positieve punten van het wetsvoorstel

Wij voegen ons in het koor van COC Nederland en Transgender Netwerk Nederland met de opmerking dat het verwijderen van de eis tot enige vorm van medische behandeling alvorens tot gendererkenning overgegaan kan worden, een stap vooruit van niet te onderschatten waarde is. Niet alleen voldoet Nederland dan aan Beginsel 18 van de Yogyakarta Beginselen, dat stelt: “Niemand mag worden gedwongen om enigerlei medische of psychologische behandeling, procedure of test te ondergaan of worden opgesloten in een medische inrichting op grond van zijn seksuele geaardheid of genderidentiteit. Niettegenstaande enige andere classificatie zijn iemands seksuele geaardheid en genderidentiteit op zich geen aandoeningen en mogen daarom niet behandeld, verzorgd of onderdrukt worden”. De huidige situatie gaat dit mensenrecht in, en leidt daardoor tot ernstige bezwaren van persoonlijke, praktische én juridische aard. De meeste bezwaren verdwijnen door de verwijdering van deze eis uit de wetgeving.

Het vervallen van de noodzaak van een rechtszaak scheelt de aanvraag(st)er van de wijziging van de geslachtsregistratie ook de nodige tijd en het nodige geld. Een rechtszaak duurt enkele maanden en kost enkele honderden euro’s. Bovendien is een rechtszaak een buitengewoon zware eis voor ‘controle”. Juist dit schrappen neemt de zelfbeschikking van de aanvraag(st)er veel serieuzer, en dat is een goede zaak.


Negatieve punten van het wetsvoorstel

Daarmee komen we meteen bij een pijnlijk punt: in plaats van een rechtszaak stelt de wetgever voor dat transgenders (gedefinieerd als een ieder die zich niet geheel thuis voelt in het aanvankelijk toegekend geslacht/gender) zich uitsluitend kunnen melden bij het bevolkingsregister met een brief van een expert in genderdysforie, die stelt dat de aanvraag(st)er “diepgaand overtuigd” is tot “het andere geslacht” te behoren.Dit voorstel doet onvoldoende recht aan Yogyakarta Beginsel 3: het recht op erkenning overal van eenieder voor de wet. En dan met name punt B: “Alle noodzakelijke wettelijke, bestuursrechtelijke en andere maatregelen nemen om de door eenieder bij zichzelf vastgestelde genderidentiteit volledig te respecteren en wettelijk te erkennen.” Zonder meer is het huidige voorstel een stap vooruit die alle lof verdient, maar het kan beter. En het moet ook beter, als de wetgever de transgenders in Nederland écht serieus wil nemen. Wij zijn zeer bezorgd dat met het huidige voorstel transgenders nog steeds een tweede klasse zullen vormen in de maatschappij. Zoals het COC schrijft na uitkomen van het SCP rapport “Worden wie je bent”, over de situatie van transgenders in Nederland: “er is een masterplan nodig dat de problemen op alle fronten aanpakt”. Maar daartoe moet ook de basis van de wetgeving recht moet doen aan de (mensen)rechten van transgenders .

Wat is namelijk het probleem? Als iemand zich niet kan vinden in het bij geboorte toegekende geslacht, en de daarbij behorende socialisatie, zijn/haar juridische registratie uitsluitend kan laten wijzigen, indien een derde, in dit geval een “deskundige in genderdysforie”, de duurzaamheid van deze wens bevestigt, dan moet deze groep burgers vanwege hun persoonlijke identiteit aan extra eisen voldoen om juridische erkend te worden. Dit strookt niet met Yogyakarta Beginsel 3.


Het voorliggende voorstel vraagt om een “expert in genderdysforie”. Dat houdt op dit moment automatisch in dat de verantwoordelijkheid wordt gelegd bij de huidige zorgteams voor mensen met genderdysforie. Dus toch weer een gespecialiseerd medicus of psycholoog die moet vaststellen of er sprake is van genderdysforie, hoe ernstig die is, en hoe duurzaam (MvT). Hiermee wordt het zelfbeschikkingsrecht van transgenders opnieuw geschonden. Bovendien worden transgenders gemedicaliseerd, omdat het oordeel van een medicus wordt vereist.

De zorgteams voor mensen met genderdysforie hebben duidelijk te kennen gegeven niet op de rol van expert te wachten: hun taak is op dit moment al belast genoeg vanwege financieringstekorten en een groeiend aanbod. Los van een potentiële medische behandeling zijn de zorgteams van het UMCG en VUmc niet geïnteresseerd in een “diagnose light”. Wanneer de wet de medische behandeling als voorwaarde (dus ook als verwachting) schrapt, is er geen reden om hen te betrekken bij een beoordeling.


Tot slot heeft dit voorstel het risico dat er een nieuw psychomedisch specialisme ontstaat: de genderdysforie-expert. Deze expert zal grondig willen onderzoeken of de kandidaat/kandidate wel goed bij zijn/haar hoofd is, om het plastisch uit te drukken. Want de expert is verantwoordelijk voor het “ja” of “nee” en zal dus zeker van zhaar zaak willen zijn. Deze zal dus toch weer een pyschodiagnostiek willen uitvoeren. Dit is eigen aan het creëren van een nieuwe expertise, omdat het niet meer is gekoppeld aan de wens/eis van medische transitie.


In deze context is het belangrijk te realiseren dat “genderdysforie” een psychiatrische diagnose is vastgelegd in het ook in Nederland gebruikte handboek DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) van de American Psychiatric Association, en in de wereldwijde WHO-classificatie van ziekten ICD (International Classification of Diseases and Related Health Problems). Onder meer de World Professional Association for Transgender Health (WPATH), belangenorganisaties Transgender Europe (TGEU) en ILGA – International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association stellen nadrukkelijk dat dit een verouderde en niet terechte classificatie is. De DSM-5 zelf stelt ook – paradoxaal – dat er met de identiteit van genderdysfore mensen niets mis is. Dan rijst onvermijdelijk de vraag : waarom stelt de wetgever een psychiatrische diagnose als voorwaarde om van geslacht te mogen veranderen? Blijkbaar acht de wetgever transgender mensen dus toch niet in staat om zelfstandig een weloverwogen beslissing over hun eigen leven te maken. Met dit wetsvoorstel wordt het medisch vereiste vervangen door een psychiatrisch vereiste. Een psychiatrische diagnose als voorwaarde voor een juridische verandering is buitengewoon vreemd, is een Fremdkörper in de wetgeving. Deze vereiste gaat opnieuw in tegen de Yogyakarta Beginselen, met name Beginsel 3.


Vanuit Transgender Europe kan Vreer ook met klem bevestigen dat het opnieuw pathologiseren van transgender personen tegen de mensenrechten indruist en contrair is aan de zelfervaring van deze groep mensen. Eind 2009 heeft de Europese transgenderconferentie op Malta, die vooraf ging aan de conferentie van ILGA Europe , een verklaring aangenomen, die later ook door ILGA- Europe is ondertekend. Deze verklaring roept nadrukkelijk op tot het niet langer pathologiseren van transgenderidentiteiten (zie: Als Nederland vast blijft houden aan een deskundigenoordeel van een expert, verwijdert Nederland zich uit de kopgroep waar het zich net begon te positioneren en valt terug in het peloton van niet-mensenrechtenconforme wetgeving. Nederland kan een voorbeeldfunctie hebben voor omliggende landen die in hetzelfde proces zitten, door een menswaardige regeling voor transgenders te treffen.


De medische deskundigen van het VUmc en de WPATH bevestigen: genderdysforie is geen psychiatrische aandoening. Maar de maatschappelijke reactie op transgenders kan een zodanig hoge stress veroorzaken dat er ernstige genderdysforie en/of psychische problemen ontstaan. Dit heeft alles te maken met onbegrip, discriminatie, etc. Kortom, genderdysforie is voor demeeste transgenders het resultaat van een samenleving die ernstige moeite heeft met gendervariante mensen.

Veel transgenders leven redelijk makkelijk en zonder (wens tot) medische behandeling in een andere rol dan die van hen verwacht wordt op grond van het toegekende geslacht. Weet dat 90% (!) van de transgenderpopulatie in Nederland het zonder medische ingrepen stelt. Toch kunnen deze transgenders ook veel baat hebben bij het veranderen van hun registratie. Niet allen zullen de wens of de mogelijkheid hebben hun geslachtregistratie aan te passen, maar een aanzienlijke groep onder hen zal geholpen zijn door het laten vervallen van de eis tot het “bewijzen” van genderdysforie.

Voor transgenders die hun geslacht wijzigen, zijn er geen juridische consequenties. Het Nederlands recht maakt geen onderscheid tussen mannen en vrouwen. Er is juridische continuïteit tussen de ‘oude persoon’ en de ‘nieuwe persoon’. Ook blijft de nieuwe persoon gewoon vindbaar onder hetzelfde (niet geslachtelijke) BSN. In feite is genderregistratie in juridisch opzicht een bureaucratisch overblijfsel uit het verleden, dat tegenwoordig geen functie meer heeft.

Voor het identificeren van mensen wordt geslacht niet gebruikt. Mensen die worden getraind in herkenning van mensen, zoals douaniers, leren te letten op unieke persoonlijke kenmerken, zoals onder andere stand van de neus. Geslacht wordt als onvoldoende betrouwbaar geacht voor identificatie


Tot slot

Het is prachtig dat de eis tot medisch-somatische behandeling vervalt en dat de rechter ook verdwijnt uit het juridisch proces. Maar het introduceren van een psychiatrische eis en controle daarop doet geen recht aan het karakter van de wet noch aan de mensenrechten van transgenders. Transgender-zijn is geen pathologie. Zelfbeschikking met één hand toestaan en met de andere half terugnemen is een vreemde, onterechte en niet aan de mensenrechten voldoende constructie. Wij verzoeken u daarom met klem dit niet toe te staan en de expert-rol op deze manier af te wijzen.

Helaas is het volgens Nederlands recht niet mogelijk om analoog aan de Argentijnse wet – het schoolvoorbeeld van erkenning van zelfbeschikking, dat ook de weg naar transspecifieke zorg nadrukkelijk openhoudt – dat een burger zich zonder inmenging van een aangewezen derde bij het bevolkingsregister meldt voor een geslachtswijziging. Wat de wetgever wel kan doen, is de rol van deze derde zodanig verkleinen dat deze alleen een marginale toets van het eigen inzicht van de verzoek(st)er uitvoert, maar inhoudelijke (psychomedische) argumenten en toetsen buiten beschouwing laat.

De situatie kan vergelijkbaar worden gemaakt aan de toets van de ambtenaar van de burgerlijke stand voor huwelijkskandidaten. Deze kandidaten hoeven ook geen “bewijs van psychische gezondheid” te overhandigen, terwijl bekend is dat verliefdheid voor een (tijdelijke) bewustzijnsverandering kan zorgen. Toch is het voldoende als een ambtenaar enkele vragen stelt aan de huwelijkskandidaten.


Een laatste punt, gerelateerd aan de eis dat men zich duurzaam het andere geslacht voelt, ligt in de formulering “het andere geslacht”. Hier loopt de wetgeving achter op de realiteit, zoals ook het SCP-onderzoek “Worden wie je bent. Het leven van transgenders in Nederland” naar de situatie van transgenders in Nederland toont. De groep van 48.000 personen die zich niet in het oorspronkelijk toegekende gender thuis voelt, heeft beslist niet in zijn geheel de overtuiging tot “het andere geslacht” te behoren. Er meer is dan man en vrouw, zowel biologisch als qua genderidentiteit. Voor de grote groep transgenders die zich niet per se in een van de beide erkende geslachten herkennen, kan het een uitkomst zijn om een registratie te kunnen kiezen die meer bij hun genderexpressie past en meer recht doet aan hun ervaren genderidentiteit .

Aan het juridisch erkennen van een derde gender zitten een aantal haken en ogen aan. Die zullen eerst goed uitgezocht moeten worden. Maar dit doet niets af aan het feit dat er meer genders zijn en dat in de zeer binaire Nederlandse maatschappij het een verlossing kan zijn om van registratie te kunnen veranderen. Wie er vrouwelijk uitziet en zich niet man voelt, maar ook niet per se vrouw heeft er baat bij maatschappelijk eerder als vrouw dan als man te worden gezien en vice versa. Wij adviseren u dan ook deze formulering te wijzigen in een die minder strikt is. Het is in deze het beste als het recht zich naar de werkelijkheid te buigt, dan andersom.


Samenvattend verzoeken wij u het volgende:

  • Accepteer de verwijdering van de eis tot medische behandeling.
  • Accepteer de verwijdering van de voorwaarde van een rechtszaak.
  • Vraag een volledige toepassing van Yogyakarta Beginsel 3 (erkenning voor de wet). En daaruit voortvloeiend:
  • Ga niet akkoord met beoordeling van aanwezigheid genderdysforie. Psychiatrische diagnoses doen geen recht aan de mensenrechten van transgenders.
  • Waar een bevestiging van een derde juridisch noodzakelijk is, maak deze toets marginaal en niet psychomedisch inhoudelijk.
  • Wijzig de aanduiding “het andere geslacht” in bijvoorbeeld “een ander geslacht”, want er is meer tussen (of buiten) man en vrouw.
  • Neem transgenders serieus en help hun emancipatie vooruit. Luister naar de vakorganisaties TGEU, COC, TNN, ILGA Europe, WPATH. Accepteer geen psychiatrisering van transgenders!

Voor Vreerwerk,
J. Vreer Verkerke
Bestuurslid Transgender Europe
Trans & intersex rights advocacy
Gender education


Jochem Verdonk

Speech at Remembrance Day 2012 in Amsterdam

Good evening everyone

For who does not know me, I am Vreer. I am a long time trans genderqueer community organizer here in Amsterdam and I am also speaking as a Steering Committee member for Transgender Europe.

Today is November 20, 2012. The fourteenth time that Transgender Remembrance Day is held. The seventh time in the Netherlands. Here it was started by then Queer Collective “The Noodles”, later on taken over by Transgender Network Netherlands. This is the first local edition, done by United Trans Activists for Change. Coming Saturday a national ceremony will be held in Groningen.

Since five years the number of victims of transphobic murders worldwide is counted. This is the work of the Transgender Europe project called “Transrespect versus Transphobia”. From the start of the counting we know of 1085 murders in countries all over the world. We also know this number of 1085, of whom 265 have been killed this year, is only the tip of the iceberg.

 There is no country in thee world that really, concretely respects trans people as the human beings we are. In the Netherlands we only had two killings – that we know of: In July 2005 Irene Thumassangh got murdered at home in Amsterdam, by her ex-colleague who got convicted. April 2007 Harry/Henriëtte Wiersinga got attacked on Spui in The Hague and dies in the hospital of his/her injuries. The attacker got acquitted.

(c) Irene Hemelaar

Many trans people live precarious lives, with high risks and dangers, like Irene. Others ware in the wrong time on the wrong place, like Harry/Henriette. Some die just because the “true sex” of their sex partner/lover that they panicked and beat them up with a fire extinguisher. As happened Angie Zapata from Greeley Colorado. We won’t forget you Angie. As happened to Brandon Teena, from Humboldt Nebraska, who is one of the few trans men among the victims. We don’t forget you either Brandon. Others here may have reminiscence of different victims.

Many times the most cruel and atrocious killings befall us. Us as gender variant people, because this is not only about trans* and in that sense it is very fitting to be at the Homomonument.

We see it in South Africa where lesbians are killed in very personal ways, where they are submitted to “corrective rape” as the perpetrators call it.

We saw it in 2009 with Jorge Steven Lopez in Cayey, Puerto Rico. Only 19 years old, his killers decapitated him, dismembered him, and set his remains on fire.

We see it in Turkey where most have to do sex work to survive and if they are lucky only get fined for walking in the street. If they are unlucky they get stabbed or shot.

We see it here, where you get scolded or beaten up if you are too feminine for a man or too masculine for a woman. Where trans people still get ridiculed and have to pass through a mental health diagnosis to get recognition – and not as trans* but as wrongly embodied man or woman.

The recent report by the Netherlands Institute for Social Research shows it is a long way to go before we reach equality with the mainstream population. Now trans people commit ten times as often suicide attempts as the non LGBT population; have four times less a job, are more often poor and with a high education at the same time.

If you happen to be a person of color or have a disability and you are trans*, life often is even worse. Trans people find themselves between thee same rock and a hard place as many other non- standard people and that has little to do with the crisis. It has far more to do with this patriarchal and capitalist society that is actively constructed to exclude Others, who do not belong to the idealised gay or straight but mostly white ‘majority’.

Transgender Remembrance Day began with the murder of Rita Hester on November 28, 1998, and the pickets around the death of Chanelle Picket 20th of November 1995 that sparked a series of actions. The first murders that led to actions were black American trans women. Still it is the case that as a poor African American trans woman engaged in sex work – living among the outcasts – you run a very high risk of getting killed. Or beaten up for that matter. Native American and Alaskan natives in the US run an even higher risk as members of an ethnic minority. In other countries the indigenous population is also overly represented among the victims of transphobia. Extreme transphobia works together with racism.

 In some countries it gets better. The Netherlands will get better legislation for trans people. Most probably not good enough, but still way better. More countries are getting legislation at all for gender recognition. With Ireland stalling and stalling .. almost all recently joined countries in the EU have some form of gender recognition, but Ireland has none and is not willing to have decent legislation. But the best example comes from Argentina where you practically can walk up to the civil registry and announce your gender wish to getit granted (as long as it is male or female). And your right to trans specific health care is guaranteed. We hope and fight that soon the world will be a better place for all of us “deviant” people. After all:

 All the freaky people make the beauty of the world.

Wegen voor transformatie

De transformatie van het zorgmodel vereist een her-denken van de erkenning van transseksualiteit en transgender als element van diversiteit. De gang door het gezondheidssysteem kan niet gebaseerd blijven op een scenario dat historisch een veelheid aan identiteiten heeft uitgesloten, waarvoor gezondheid en recht tegenstellingen zijn gebleven. Continue reading

“Wat diagnostiseren, waarvoor zorg verlenen”: basisproblemen in de diagnostische fase

“Op geestelijk terrein is degene die vraagt, zich beroept, smeekt, abnormaal”
Franz Fanon, Piel negra, mascaras blancas 2008:134)

De diagnostische fase vormt een punt van controverse in de medische praktijk rond transseksuelen. De functie van de diagnostiek zelf staat ter discussie, als we accepteren dat er geen enkele reden is om vol te houden dat de rol van de gezondheidsprofessional moet zijn te evalueren of een patiënt wel of niet echt transseksueel is. (Garaizabal, 2003).  Continue reading

Geen transformatie van het zorgmodel zonder ander paradigma: van transseksualiteit naar transfobie

Het is 2008. Onder de titel Answers to your Questions about Transgender Indivduals and Gender Identitiy toont de werkgroep over genderidentiteit van de American Psychological Association (APA) een stap voorwaarts in het debat over geestesziekte: ze verklaart zonder voorbehoud dat de transgender conditie geen geestesziekte per se is. Continue reading

Voorzijde en keerzijde. GIS in de DSM na declassificatie van homoseksualiteit

Vanaf het moment dat in 1980 transseksualiteit als medisch verschijnsel in de derde editie van het Diagnositc and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-III) verschijnt, heeft de kritiek die de diagnostische grondslagen betwijfelde niet opgehouden te klinken.

Continue reading